Dobór typów i jawna konwersja

Co dokładnie sprawdza egzaminator

Cytaty dosłowne z zasad oceniania. Brzmienie sprawdzone w zasadach do 20 arkuszy z sesji 2021 do 2026, czyli w całym inwentarzu na dysku.

Po co to jest

Pojęcie

Zobacz to dwa razy

1!char sprawdzPlec(long long pesel)2 {3!    int cyfra = (pesel / 10) % 10;4  5     if (cyfra % 2 == 0)6     {7         return 'K';8     }9  10     return 'M';11 }12  13 int main()14 {15!    long long pesel;16  17     cout << "Podaj numer PESEL: ";18     cin >> pesel;19     cout << "Plec: " << sprawdzPlec(pesel) << endl;20  21     return 0;22 }

1+char sprawdzPlec(string pesel)2 {3+    int cyfra = pesel[9] - '0';4  5     if (cyfra % 2 == 0)6     {7         return 'K';8     }9  10     return 'M';11 }12  13 int main()14 {15+    string pesel;16  17     cout << "Podaj numer PESEL: ";18     cin >> pesel;19     cout << "Plec: " << sprawdzPlec(pesel) << endl;20  21     return 0;22 }

Mostek: zdanie kryterium wobec linii kodu

Granice

W czterech językach

Arkusz dopuszcza C++, C#, Javę i Pythona. Kryterium jest jedno, ale w każdym z nich wygląda trochę inaczej.

C++

int ma gwarantowane co najmniej 16 bitów, a nie 32, i to jest źródło kryterium R.2.6 o typie co najmniej 32-bitowym. Przy wartościach powyżej 2 147 483 647 bierz long long. Napisy wymagają #include <string>, a cin >> napis kończy czytanie na spacji.

C#

int to zawsze 32 bity, long zawsze 64, więc szerokość jest przewidywalna. Console.ReadLine zwraca napis, więc liczba wymaga int.Parse albo Convert.ToInt32. Znak zamieniasz na cyfrę przez znak - '0' tak samo jak w C++.

Java

Szerokości jak w C#: int 32 bity, long 64. Przy wczytywaniu nextInt konwertuje sam, ale nextLine już nie, więc mieszanie obu w jednym programie jest najczęstszym źródłem złego typu. Integer.parseInt jest jawne i dlatego bezpieczniejsze.

Python

Nie ma tu deklaracji, więc typ powstaje w chwili przypisania i całe kryterium sprowadza się do konwersji przy wczytaniu. input() zwraca napis zawsze. Osobno: / daje liczbę zmiennoprzecinkową, a // obcina do całkowitej, więc średnia liczona przez // łamie kryterium mimo braku deklaracji.

Procedura

1. 1

   Przed deklaracją zapytaj, czy na tej wartości kiedykolwiek liczysz.

   wolno tak, bo typ jest obietnicą o dopuszczalnych działaniach, więc wartość, na której nigdy nie ma arytmetyki, nie jest liczbą, choćby składała się z samych cyfr.

2. 2

   Identyfikator, czyli PESEL, telefon, kod pocztowy albo numer seryjny, trzymaj w napisie.

   wolno tak, bo kryterium wymienia zmienną tekstową wprost, a typ liczbowy gubi wiodące zero i stałą długość bez żadnego ostrzeżenia.

3. 3

   Dane z klawiatury i z pliku konwertuj jawnie w chwili wczytania.

   wolno tak, bo z wejścia wszystko przychodzi jako tekst, więc o zawartości zmiennej rozstrzyga konwersja, a nie deklaracja.

4. 4

   Sprawdź największą wartość, jaka może wpaść do zmiennej, i do niej dobierz szerokość typu.

   wolno tak, bo przekroczenie zakresu nie zgłasza błędu, tylko cicho podaje wynik obcięty albo ujemny, a kryterium R.2.6 nazywa oba objawy wprost.

5. 5

   Średnią, procent i każdy inny iloraz licz w typie zmiennoprzecinkowym, rzutując licznik.

   wolno tak, bo dzielenie dwóch liczb całkowitych obcina resztę w samym działaniu, więc typ zmiennej po lewej stronie już tego nie odwróci.

6. 6

   Na gotowym kodzie przejdź po deklaracjach i przy każdej powiedz, co w niej wyląduje.

   wolno tak, bo to jedyny przegląd, który łapie typ dobrany odruchowo, a trwa krócej niż jedno uruchomienie programu.

Co widzę, więc co robię

Drugi wiersz ma granicę, nie regułę kciuka: 2 147 483 647 to największa wartość typu całkowitego ze znakiem o szerokości 32 bitów.

Ćwiczenia

Trzy stopnie, w każdym mniej pomocy niż w poprzednim. Odpowiedź jest schowana celowo: zajrzyj do niej po własnej próbie, nie przed.

1. 1Przykład z omówieniem

   Przeczytaj fragment i wskaż każde pole oraz każdą zmienną, przy której typ nie pasuje do danych. Uwaga: nie wszystkie są złe.

   1 struct Klient2 {3     string imie;4     int kodPocztowy;5     int liczbaZamowien;6 };7  8 int sredniaZamowien(int suma, int ilu)9 {10     return suma / ilu;11 }

   +−Pokaż odpowiedź

   Dwa miejsca są złe. Linia 4: kod pocztowy jest identyfikatorem, nikt go nie dodaje, a zapis 05-800 traci w typie całkowitym i myślnik, i wiodące zero. Linia 8 wraz z 10: średnia zadeklarowana jako typ całkowity obcina resztę, więc przy sumie 7 i dwóch klientach wychodzi 3 zamiast 3,5. Poprawnie: double sredniaZamowien(int suma, int ilu) z return (double)suma / ilu;. Pozostałe dwa pola są w porządku: imie to napis, a liczbaZamowien naprawdę jest liczbą, bo się ją zwiększa i sumuje.

2. 2Znajdź resztę sam

   Ta struktura pochodzi z arkusza INF.04-02-24.06-SG i ma pięć pól. Cztery mają typ pasujący do danych, jedno nie. Wskaż je, podaj numer linii i powiedz, dlaczego przeniesienie go do napisu byłoby złą poprawką.

   1 struct Album2 {3     string artysta;4     string tytul;5     int liczbaPiosenek;6     int rok;7     short liczbaPobran;8 };

   Wskazówka: Cztery pola przechowują to, na co wyglądają. Piąte ma typ, który mieści mniej, niż wynosi wartość z zadania.

   +−Pokaż odpowiedź

   Linia 7. short ma 16 bitów, czyli sięga 32 767, a największa liczba pobrań w tym arkuszu wynosi 1 506 404 300. Zasady oceniania mówią wprost: „zastosowano co najmniej 32-bitową konwersję i co najmniej 32-bitowy typ”, więc poprawką jest int, a pewniej long long. Napis byłby złą poprawką z dwóch powodów: liczba pobrań jest porównywana, żeby znaleźć największą, a zasady oceniania tego arkusza wymagają w tej strukturze dwóch typów napisowych i trzech całkowitych. Zamiana zabrałaby punkt w innym kryterium.

3. 3Zadanie

   Program wczytuje numer telefonu, liczbę rozmów i łączny czas, a potem wypisuje numer oraz średni czas rozmowy. Zmień wyłącznie typy i konwersje, ani jednej instrukcji więcej. Potem porównaj z rozwiązaniem i postaw sobie T albo N przy R.1.5.

   1 int main()2 {3     long long numerTelefonu;4     int liczbaRozmow;5     int lacznyCzas;6     int sredniCzas;7  8     cout << "Podaj numer telefonu: ";9     cin >> numerTelefonu;10     cout << "Podaj liczbe rozmow: ";11     cin >> liczbaRozmow;12     cout << "Podaj laczny czas w minutach: ";13     cin >> lacznyCzas;14  15     sredniCzas = lacznyCzas / liczbaRozmow;16  17     cout << "Numer: " << numerTelefonu << endl;18     cout << "Sredni czas: " << sredniCzas << endl;19  20     return 0;21 }

   +−Pokaż odpowiedź

   Do zmiany są dwie deklaracje i jedno działanie. Numer telefonu jest identyfikatorem, więc idzie do napisu: bez tego numer zaczynający się od zera traci pierwszą cyfrę. Średni czas jest ilorazem, więc idzie do typu zmiennoprzecinkowego, ale sama zmiana deklaracji nie wystarcza: dopóki po prawej stronie stoją dwie liczby całkowite, reszta ginie przed przypisaniem. Liczba rozmów i łączny czas zostają całkowite i to jest poprawne.

   +−Pokaż rozwiązanie w kodzie

   1 int main()2 {3+    string numerTelefonu;4     int liczbaRozmow;5     int lacznyCzas;6     double sredniCzas;7  8     cout << "Podaj numer telefonu: ";9     cin >> numerTelefonu;10     cout << "Podaj liczbe rozmow: ";11     cin >> liczbaRozmow;12     cout << "Podaj laczny czas w minutach: ";13     cin >> lacznyCzas;14  15+    sredniCzas = (double)lacznyCzas / liczbaRozmow;16  17     cout << "Numer: " << numerTelefonu << endl;18     cout << "Sredni czas: " << sredniCzas << endl;19  20     return 0;21 }

   • + linia 3Numer telefonu jako napis. Nic się na nim nie liczy, a wiodące zero przechodzi przez wczytanie bez zmiany. Uwaga na dalszy ciąg: `cin` kończy czytanie napisu na pierwszej spacji, więc numer zapisywany z odstępami wczytuje się przez `getline`.
   • + linia 15Rzutowanie licznika, nie samo `double` po lewej stronie. Bez tego dzielenie dwóch liczb całkowitych obcina resztę zanim wynik trafi do zmiennej, a zmiana typu zmiennej tego nie odwraca.

Pułapka

1 int main()2 {3     int kodPocztowy;4  5     cout << "Podaj kod pocztowy bez myslnika: ";6     cin >> kodPocztowy;7     cout << "Kod: " << kodPocztowy << endl;8  9     return 0;10 }

Sprawdź się

Odpowiadaj na głos albo na kartce, zanim odsłonisz. Odtworzenie z pamięci jest tym, co buduje trwałość, a przeczytanie odpowiedzi tylko przypomina, że się ją widziało.

1. 1

   Jakie dwa sposoby przechowania numeru PESEL kryterium dopuszcza wprost?

   z pamięci

   +−Pokaż odpowiedź

   Zmienną tekstową albo tablicę elementów liczbowych lub znakowych. Typ liczbowy nie jest wymieniony i nie jest dopuszczony.

2. 2

   Do jakiej wartości sięga typ całkowity ze znakiem o szerokości 32 bitów?

   z pamięci

   +−Pokaż odpowiedź

   Do 2 147 483 647. Powyżej tej granicy potrzebny jest typ 64-bitowy, czyli long long w C++ oraz long w C# i w Javie.

3. 3

   Piszesz w Pythonie, a kryterium z sesji Zima 2026 mówi, że typ wynika z przypisanych danych. Czy int(input()) jest jeszcze potrzebne?

   wykonanie i uzasadnienie

   +−Pokaż odpowiedź

   Tak. input() zwraca napis, więc typ wynikający z przypisanych danych jest wtedy napisem, a nie liczbą. Nowsze brzmienie przestało nazywać konwersję po imieniu, a nie przestało jej wymagać: bez niej dane wczytane jako liczba po prostu nie są liczbą.

4. 4

   Masz int suma i int ilu, a średnią zadeklarowałeś jako double. Wynik i tak wychodzi bez części ułamkowej. Dlaczego?

   wykonanie i uzasadnienie

   +−Pokaż odpowiedź

   Bo obcięcie dzieje się w samym dzieleniu, zanim wynik trafi do zmiennej. Dwie liczby całkowite dają w tym języku iloraz całkowity. Naprawia to rzutowanie licznika: (double)suma / ilu.

5. 5

   PESEL trzymasz w napisie i chcesz sprawdzić, czy dziesiąta cyfra jest parzysta. Co zapisujesz?

   wykonanie i uzasadnienie

   +−Pokaż odpowiedź

   pesel[9] - '0', a potem sprawdzasz resztę z dzielenia przez dwa. Indeks 9 to dziesiąty znak liczony od jedynki, a odjęcie znaku zera zamienia znak na liczbę. Bez tego odejmowania porównujesz kod znaku, który jest o 48 większy od cyfry.

Kiedy umiem

Warunki obserwowalne. Dopóki któryś nie jest spełniony, dział zostaje w toku, nawet jeżeli materiał wydaje się oczywisty.

• ☐Przy każdej deklaracji w programie pisanym na czas potrafię powiedzieć jednym zdaniem, jaka największa wartość może w tej zmiennej wylądować.
• ☐W cudzym kodzie wskazuję każdą wartość, która jest identyfikatorem, i uzasadniam to tym, że program nigdy na niej nie liczy.
• ☐Wczytuję liczbę z klawiatury w każdym z czterech języków i za każdym razem konwersja stoi w kodzie jawnie, bez zaglądania do tej lekcji.
• ☐Po co najmniej siedmiu dniach od tej lekcji, przy zamkniętym materiale, dobieram typy do pięciu pól rekordu z arkusza i przy każdym podaję powód.
• ☐Po próbie arkusza stawiam sobie T albo N przy R.1.5, wskazując konkretną deklarację, która ten werdykt uzasadnia.

Źródła

• Zasady oceniania CKE do arkuszy INF.04, sesje 2021 do 2026, 20 arkuszy; kryterium R.1.5 obecne w każdym z nich
• Dosłowny cytat R.1.5: zasady oceniania INF.04-01-24.01-SG, rezultat 1
• Dosłowny cytat R.2.6 i wartość 1 506 404 300: zasady oceniania INF.04-02-24.06-SG, rezultat 2
• Warianty brzmienia R.1.5: INF.04-01-22.06-SG i INF.04-02-22.06-SG oraz INF.04-01-23.01-SG, INF.04-01-23.06-SG, INF.04-02-23.06-SG i INF.04-03-23.06-SG (arkusze kalkulacyjne CKE), a dalej INF.04-01-24.06-SG, INF.04-01-25.01-SG, INF.04-01-25.06-SG, INF.04-01-26.01-SG i INF.04-01-26.06-SG
• Zmiana zdania o Pythonie: „jawna konwersja do odpowiednich typów” do INF.04-01-24.06-SG, „typ wynika z przypisanych danych” od INF.04-01-25.01-SG
• Uwagi ogólne do rezultatu 1: tolerancja 90 procent oraz zakres samodzielnie napisanego kodu, INF.04-01-26.01-SG
• Katalog strat punktowych E.6 z pliku wiedzy 01, sekcja 10
• Ścieżka nauki programowania, plik wiedzy 07, dział A3: kryterium obecne w 20 arkuszach z 20